De kunsten staan lang niet altijd hoog op de politieke agenda in Afrika, Latijns-Amerika en Azië. Toch erkennen steeds meer regeringen het belang van cultuur op zich en in relatie tot sociale en economische ontwikkeling. Deel zeventien van een serie over het cultuurbeleid van niet-westerse landen.

Cuba

juni 2006 -

De doelen van de communistische revolutie van 1959 waren utopisch - een reactie tegen de decadentie, corruptie en het geweld dat eraan voorafgingen. Een van de eerste daden van de nieuwe regering was het opstellen van een cultuurbeleid dat het artistieke klimaat op de eilandstaat sterk beïnvloedde. De kunsten kregen grootscheepse overheidssteun, wat kansen bood maar ook betekende dat de communistische partij greep hield op de kunstenaars die vaak artistieke compromissen moesten sluiten. “Binnen de revolutie alles, buiten de revolutie niets,” zo stelde Fidel Castro in 1962 zijn politieke beleid ten opzichte van kunstenaars vast.

Voor kunstenaars die afwijkende meningen over de culturele programma’s hadden, werd het moeilijk, zo niet onmogelijk erkenning te krijgen. Vooral de jaren zeventig waren beklemmend door de censuur. Begin jaren tachtig verfriste de sfeer - een periode van openheid en tolerantie. Met performances en happenings gingen kunstenaars frontaal in de aanval tegen het officiële Cuba. Alles eindigde in 1990. Er heerste drie jaar lang een crisissituatie binnen de Cubaanse kunstwereld. Veel kunstenaars vonden een leven in ballingschap in Mexico of de Verenigde Staten een beter alternatief dan zwijgen - en vertrokken.

Kunstcriticus Gerardo Mosquera omschrijft de huidige situatie als ‘flexibel’. Kunstenaars hebben een eigen visuele taal gevonden om kritiek te leveren op de Cubaanse realiteit. Meervoudige betekenissen zijn eerder regel dan uitzondering. “Cubaanse kunstenaars maken veel metaforisch werk of werk met een wereldlijke moraal,” zegt kunstenaar Carlos Garaicoa. “Het is een erg barokke manier om te praten over ideeën.”

Cuba heeft culturele akkoorden met ruim 50 landen en is lid van Unesco. Sinds de eerste aflevering in 1984 is de Biënnale van Havana uitgegroeid tot een van de belangrijkste hedendaagse kunstevenementen in de wereld.