Steun aan cultuur in Afrika, Latijns-Amerika en Azië is niet voorbehouden aan overheden. Wereldwijd opereren omvangrijke private fondsen met een eigen cultuurbeleid. Hun strategieën zijn minder beïnvloed door politieke overwegingen, maar vloeien voort uit maatschappelijk verantwoord ondernemen of filantropisch idealisme. Deel een.

Fundação Calouste Gulbenkian

juni 2007 -

Het was de in Istanbul geboren Armeniër Calouste Gulbenkian die zorgde voor het belangrijkste kunstmuseum in Lissabon. De oliemagnaat vond tijdens de Tweede Wereldoorlog een toevluchtsoord in Portugal en liet uit dank in 1953 zijn immense vermogen en privé-verzameling na aan zijn gastland. Die collectie, van middeleeuwse schilderkunst tot het impressionisme en portretten van Rubens en Rembrandt, is ondergebracht in het Museu Calouste Gulbenkian. De Gulbenkian-stichting, een van de twaalf grootste filantropische stichtingen ter wereld, met een jaarlijks budget van ruim honderd miljoen euro, heeft tevens een eigen symfonieorkest en koorgezelschap, een kunstbibliotheek, een bijkantoor in Londen en een cultureel centrum in Parijs. Kunst, onderwijs en wetenschap vormen de werkgebieden.

Het cultuurbeleid van de Gulbenkian-stichting richt zich op de promotie van de Portugese cultuur in het buitenland, op de Armeense diaspora in Europa, en op de voormalige Portugese koloniën in Afrika en Azië. Ze verstrekt vooral beurzen en subsidies, zoals aan Garo Kurkman voor zijn werk dat is gewijd aan Armeense schilders in de tijd van het Ottomaanse Rijk, en aan jonge choreografen, operazangers en filmmakers in het Gulbenkian Creativiteit en Artistieke Creatie Programma.

In 2001 lanceerde de stichting het project ArtAfrika, een virtuele database van kunstenaars uit Angola, Mozambique, Guinee-Bissau, Kaapverdië en São Tomé e Principe. De Gulbenkian-stichting signaleerde in de toegenomen internationale belangstelling voor Afrikaanse hedendaagse kunst een beperkte deelname van de Portugeessprekende landen. Het project, dat inmiddels is ondergebracht bij de Universiteit van Lissabon, tracht die onbekendheid te doorbreken. De website bevat een wisselende tentoonstelling en essays van vooraanstaande Afrikaanse curatoren, zoals Okwui Enwezor en Chika Okeke. De expositie Looking Both Ways – Das Esquinas do Olhar, die in 2005 in het Gulbenkian-museum plaatsvond, is tot nu toe het belangrijkste resultaat van ArtAfrica.