"Colombiaanse kinderen worden met 'snel geld' verleid om in het leger te gaan. Het aanwakkeren van een gevoel van trots op hun culturele erfgoed kan bijdragen aan herstel van gemeenschapszin en persoonlijke identiteit."
Sara Green, Oprichter van A.R.T., juni 2008

Herstel van culturele identiteit onder kwetsbare bevolkingsgroepen in Colombia

Keramiekworkshops in El Carmen

Bij terugkeer in El Carmen de Viboral, een plaatsje even buiten Medellin, wordt Lina Sánchez getroffen door de metamorfose van de Calle de la Cerámica (keramiekstraat). Ooit een lawaaiig en smerig brandpunt van activiteiten, waar het afval zo op straat lag, is nu een kleurrijke straat ontstaan met met mozaïektegels beklede gevels en nieuwe van keramiek vervaardigde lantaarns.

foto

Sánchez bezocht El Carmen al eerder als projectcoördinator van Art for Refugees in Transition (A.R.T.), een in de VS gevestigde organisatie die helpt bij het herstel van de culturele identiteit door inheemse kunstvormen nieuw leven in te blazen. Ze heeft hier twee maanden lang samengewerkt met de Internationale Migratieorganisatie (OIM), het Casa de la Cultura, het gemeentehuis en enkele plaatselijke ceramisten. Samen hebben zij een plan ontwikkeld om de lokale keramiekproductie – de belangrijkste volkskunst in Colombia – weer op te zetten, waarbij ze zich richten op de jeugd.

Kinderen, geweld en behoud van cultureel erfgoed

El Carmen is een van de meest gewelddadige plekken in Colombia, met het grootste aantal kindsoldaten. Het Zuid-Amerikaanse land kampt al jaren met een burgeroorlog tussen linkse opstandelingen en rechtse paramilitairen. Gevolg van het slepende conflict is dat Colombia een van de grootste groepen ontheemden binnen zijn grenzen herbergt. Veel inheemse groepen moesten gedwongen hun huizen verlaten of leren leven met de vijandigheden in hun eigen dorpen. De bevolking van El Carmen is met name kwetsbaar door de grote drugproblematiek in het gebied. Druggerelateerde misdaad is na kanker de belangrijkste doodsoorzaak in Colombia. De voortdurende aanwezigheid van paramilitairen en guerrillagroepen betekent dat de mensen dagelijks te maken hebben met een 'geweldscultuur'. Vooral kinderen zijn vaak het slachtoffer van de milities en krijgen 'goed betaald' voor illegale praktijken.

"Steeds minder mensen zijn geïnteresseerd in culturele en artistieke activiteiten en kinderen weten niet meer wat een gezonde levensstijl is", legt Sánchez uit. "Een van de belangrijkste tradities hier ter plaatse - keramiek - gaat verloren omdat de handel niet lucratief is en omdat handenarbeid steeds minder maatschappelijk aanzien heeft."

De missie van A.R.T. was niet alleen om kinderen ervan te weerhouden om zich aan te sluiten bij het leger, maar ook om te helpen bij de wederopbouw van de gemeenschapszin en het herstel van een gevoel van trots op hun culturele erfgoed.

"Veel kinderen moeten bedelen op straat, of ze recyclen karton, plastic en papier om hun familie te helpen", vertelt Sara Green, de oprichtster van A.R.T. "Door de kinderen in aanraking te brengen met hun culturele tradities, beginnen ze zich te identificeren met hun gemeenschap en groeit hun besef dat hun levens groter zijn dan zijzelf, dat ze een verleden hebben en mensen die om hen geven."

Praktische A.R.T.-programma's

A.R.T. is ervan overtuigd dat mensen verantwoordelijk zijn voor het behoud van hun eigen cultuur. Als zij op een nieuwe plek komen, zoals El Carmen, dan nodigen ze iedereen uit om workshops te doen en lessen te volgen over de werkwijze van A.R.T.

A.R.T. is geen model dat wordt opgelegd", legt Green uit. "Wij proberen ons aan te passen aan de lokale werkelijkheid en de bestaande dynamiek niet te verstoren… Wij zorgen voor het materiaal en praktisch gereedschap, en evalueren het programma iedere zes maanden om te kijken of er aanpassingen nodig zijn."

Het naschoolse programma in El Carmen is aantrekkelijk genoeg om jongeren over te halen mee te doen. Veel van de deelnemers hebben een lage dunk van zichzelf en zijn zeer gemotiveerd. Door de praktische aspecten te regelen – materiaal, locatie en docenten – wordt het gemakkelijker voor de jongeren om mee te doen. Ervaren lokale keramisten zorgen voor de workshops. Daardoor raakt de bevolking nauwer betrokken bij het project en wordt de generatiekloof tussen ouderen en jongeren overbrugd.

"Het is geen kunsttherapie", zegt Green. "Wij bieden geen psychologische ondersteuning…A.R.T. treedt vooral faciliterend op, waarbij we ons met name concentreren op de belangen van de kinderen … kinderen en volwassenen vinden een manier om hun angsten en woede te uiten en dat is het begin van een oplossing van hun problemen…’"

Identiteitsherstel in geweldsculturen

Materieel cultuurbehoud wordt vaak over het hoofd gezien in processen van hervestiging of wederopbouw. Meer praktische levensbehoeften – voedsel, kleding, onderdak, gezondheidszorg en veiligheid - krijgen prioriteit. Na verloop van tijd worden het gevoel van culturele en persoonlijke identiteit steeds belangrijer als mensen zich settelen in een nieuwe omgeving en nieuwe atmosfeer. Het aanwakkeren en opnieuw introduceren van traditionele kunstvormen wordt een steeds belangrijker onderdeel van mentaal en emotioneel behoud.

"Vaak moeten (ontheemden) hun cultuur 'uitwissen' om zich aan te passen aan de nieuwe omgeving", legt Green uit. "Ze moeten ook nog het trauma verwerken dat gezorgd heeft voor hun ontheemding… Wij moeten werken aan waardering van hun kennis en hen leren wat het belang is van hun cultuur zodat zij hun cultuur willen behouden en delen."

Amanda Fortier

art_klein.jpg

Links

Meer over Cultuur en conflict