Onafhankelijk theater maken in Latijns-Amerika is een opdracht die wilskracht en doorzettingsvermogen vraagt. Een gesprek met artistiek leider Carlos Cueva (CC) van LOT Performance uit Peru, artistiek leider Emilio García Wehbi (EG) van El Periférico de Objetos uit Argentinië en lichtontwerper Guilherme Bonfanti (GB) van Teatro da Vertigem uit Brazilië, over het cultuurbeleid en de positie van onafhankelijk theater in hun landen en het belang van artistieke uitwisselingen in de regio.

"Culturele uitwisseling verruimt artistieke grenzen"

november 2007 -

Hoe is het op dit moment gesteld met het cultuurbeleid in jullie respectievelijke landen, en dan in het bijzonder voor onafhankelijk theater?

EG: "Sinds begin jaren negentig hebben zich in Argentinië enorm veel onafhankelijke theatergezelschappen gevormd. De overheidssteun die via twee staatsinstellingen aan deze gezelschappen wordt verleend, op nationaal niveau door het Instituto Nacional de Teatro en in de regio Buenos Aires door Proteatro, wordt verstrekt zonder veel onderscheid te maken in de staat van dienst van het gezelschap of de kwaliteit van de voorstellen. Daardoor heeft ze een hopeloos nivellerend effect tot gevolg."

GB: "De situatie in Brazilie is chaotisch, ik zou zeggen dat er niet daadwerkelijk sprake is van een nationaal cultuurbeleid. Onafhankelijke theatergezelschappen werken daardoor geïsoleerd, er is nauwelijks sprake van overheidsteun. De oliemaatschappij Petrobas (50% eigendom van de staat, 50% privaat -red.-) heeft een belangrijk cultureel fonds dat ook investeert in alternatieve cultuur, en vervult daarmee een rol die eigenlijk aan de staat toebehoort. Daarnaast vindt alternatieve kunst haar publiek in de burgerlijke midden- en bovenlaag van de bevolking, en die is in Latijns Amerika relatief klein."

CC: "In Peru ontbreekt het helemaal aan een nationaal cultuurbeleid en bovendien bestaat er in vergelijking met Brazilie en Argentinië nauwelijks een culturele infrastructuur. Ondanks de economische opleving die we nu in Peru zien wordt er nauwelijks in alternatieve kunst geïnvesteerd, niet door de overheid en ook niet door het bedrijfsleven. Zij zijn hier hoofdzakelijk geïnteresseerd in commerciële publiekstrekkers en 'archeologische kunst en opgravingen', want dat laatste trekt toeristen en levert dus geld op."

Wat is het antwoord van onafhankelijke theatergezelschappen op deze politieke situaties?

GB: "In São Paulo hebben diverse gezelschappen een beweging opgericht, genaamd Arte contra a Barbárie ('Kunst tegen de Barbarij'). Zij stelden gezamenlijk een theaterwet op die uiteindelijk is aangenomen. Hierdoor hebben onafhankelijke theatergezelschappen nu twee maal per jaar de mogelijkheid om via publieke oproepen en wedstrijden financiering bij elkaar te brengen voor hun producties. Deze stimuleringswet zou ook op nationaal niveau aangenomen moeten worden, maar er zijn veel gezelschappen en er is weinig geld. Bovendien wil de commerciële sector nu ook haar deel ontvangen, hoewel zij altijd genoeg geld heeft gehad."

CC: "De noodzaak om zelf het initiatief te nemen, herken ik uit de Peruaanse context. Daarbij heb ik gemerkt dat onafhankelijke gezelschappen die multidisciplinair werken een voordeel creeren doordat ze dynamischer op de actualiteit kunnen inspelen. Ook zie je dat veel van deze gezelschappen een maatschappelijk rol vervullen, bijvoorbeeld door cultuur-sociologisch onderzoek aan hun werk te koppelen. Niettemin is de onafhankelijke kunstscene bij ons erg onsamenhangend waardoor het maken van onafhankelijk theater in Peru helaas nog steeds een eenzame bezigheid is."

In 2006 kwamen jullie theatergezelschappen samen op een groot symposium in Peru dat werd georganiseerd door LOT Performance. Kunnen dergelijke uitwisselingen in de regio een mogelijkheid zijn om een creatief isolement te doorbreken?

GB: "We leven in hetzelfde Latijns Amerika, we spreken verwante talen, en toch werken we erg geïsoleerd van elkaar. Grenzen verkleinen, de taalbarrière overbruggen en samen in een creatief proces staan is zonder enige twijfel iets dat vaker moet gebeuren. Daarom was de internationale dialoog die we tijdens het symposium in Peru konden voeren erg inspirerend."

EG: "Creatieve eenzaamheid is zonder twijfel oorzaak van een cultureel isolement. Ik ben overtuigd van de positieve ervaringen van internationale uitwisselingen. Ik denk dat de beste kunstenaars zich laten inspireren in de ontmoeting met het vreemde, het nieuwe, het onbekende. In mijn geval hebben uitwisselingen met Peru (LOT) en Mexico (Eitalc) mij de mogelijkheid gegeven om mijn theaterwerk te verrijken met stedelijke interventies, theatrale instalaties, performance en audiovisuele kunsten."

CC: "Culturele uitwisselingen helpen inderdaad om een artistiek isolement en een culturele onverschilligheid te overwinnen. LOT kon na de dialoog met García op het symposium bijvoorbeeld vooroordelen over Argentinie relativeren. Voor een onafhankelijk theatergezelschap uit een land waar de culturele infrastructuur zo arm is als in Peru is het deelnemen aan culturele uitwisselingen bovendien broodnodig. Niet alleen voor de artistieke inspiratie maar ook om nationaal en internatonaal krediet op te bouwen. Wanneer je letterlijk in de periferie opereert werkt het nou eenmaal in je voordeel wanneer je met gerenommeerde internationale theatergezelschappen hebt samengewerkt."

Leiden dit soort intensieve uitwisselingen niet tot de op elkaar afgestemde uniformiteit die zo kenmerkend is voor internationale trends?

GB: "Mijn opvatting van culturele uitwisseling heeft niets te maken met globaliserende trends of het verlies van identiteit. De daadwerkelijke uitwisseling gebeurt in de dialoog, niet in van die door de autoriteiten gereguleerde initiatieven waarbij op een autoritaire manier regels en modellen worden opgelegd."

EG: "Inderdaad: culturele uitwisselingen leiden tot een verruiming van artistieke grenzen, niet tot uniformiteit."

CC: "Er is echt behoefte aan meer internationale dialoog waarin gezamenlijk wordt gereflecteerd op verschillende creatieve concepten en methodes. Vervolgens gaat ieder weer zijn eigen weg. Wat ik wel als problematisch zie is dat het vaak bij eenmalige initiatieven blijft en dat er ook enorme economische risico's aan verbonden zijn. Ik geloof dat we destijds voor ons symposium een kleine ondersteuning kregen van de Braziliaanse ambassade in Peru, maar voor de rest heeft LOT alle kosten zelf op zich moeten nemen."

GB: "De vraag is dus waar is het geld en waar is de interesse? Onze overheden zouden zich er veel meer voor moeten interesseren. We spreken wel van een politieke Mercosur maar op cultureel gebied wordt er weinig ondernomen, en al helemaal niet op het gebied van onafhankelijk theater."

Hamlet tussen realiteit en virtualiteit

maart 2007 -Het interdisciplinaire theatergezelschap LOT Teatro uit Peru presenteerde eind februari 2007 in een televisiestudio in Lima een interpretatie van Shakespeare's Hamlet als een reflectie op onze huidige consumptiemaatschappij: Marketing/Hamlet/Set. read more

The Power of Culture